De belangrijkste wijzigingen ten opzichte van de vorige programmabegroting zijn:
Leeswijzer tabel:
- We tonen bij elk risico de impact (hoe groot het financiële effect is) en de kans dat het gebeurt.
- We sorteren risico's niet naar programma, maar per risicogebied, van groot naar klein op financiële waarde.
We lichten de risico’s, wijzigingen t.o.v. voorgaand jaar en beheersmaatregelen hieronder toe.
Informatiebeveiliging en privacybescherming (1 en 2)
We hebben hier twee typen risico’s in onderscheiden; extern en intern. Bij externe risico’s gaat het om inbreuk van buitenaf. Interne risico’s zijn direct te relateren aan ons eigen handelen.
Extern omvat het risico op het niet meer toegankelijk zijn van informatie of systemen door invloed van buitenaf, bijvoorbeeld brand- of waterschade. Of een hack, zoals bij gemeente Hof van Twente, Openbaar Ministerie (recent), Universiteit van Maastricht, etc. Impact en kans van dit risico zijn ongewijzigd t.o.v. vorig jaar.
Beheersmaatregelen voor dit risico:
- We beschikken over externe backup locaties.
- We werken aan nieuw bedrijfscontinuïteitsplan.
- We trainen medewerkers op i-bewustzijn (veiligheid)
Intern gaat het om risico’s die raken aan informatiebeveiliging en privacybescherming. Dit raakt o.a. onrechtmatig inzicht in gegevens, mutatie van gegevens, datalek en eventuele hieruit volgend risico op boete van de autoriteit persoonsgegevens. Dit risico is een samenvatting van vier verschillende vormen van risico’s. De verbintenis tussen deze risico’s is menselijk handelen, bewust of onbewust. Impact en kans is beperkt verhoogd. We zien dat menselijk handelen de grootste factor blijft.
Beheersmaatregelen voor dit risico:
- We hebben scheiding van autorisatie- en loggingprocedures,
- we zetten in op privacy- en beveiligingsbewustzijnstraining voor medewerkers en
- technische maatregelen zoals tweefactorauthenticatie.
- Periodieke auditing door de CISO en FG helpen ons als organisatie scherp te blijven.
Algemeen (3, 4 en 5)
Dit risicogebied raakt alle programma’s. Het gaat om de onbekende onzekerheden; een gebeurtenis of omstandigheid waarvan we niet weten dát die bestaat, en waarvan we dus ook niet weten dat we er geen kennis over hebben. Het verschilt van een calamiteit in de zin dat het risico wél bekend is en waarvoor vaak scenario’s bestaan. De waarde van de impact van dit risico is aangepast naar het actuele niveau van de totale lasten van de gemeentelijke begroting, stand 1e burap 2026.
Daarnaast is er het risico van onzekerheid van rijksbeleid. Op verschillende vlakken hebben we afgelopen jaren gemerkt dat beleid en regelgeving wordt aangekondigd en er last minute wijzigingen plaatsvinden met grote impact op voorspelbaarheid en continuïteit van de beleidsvoorbereiding en uitvoering.
In de begroting 2027 is conform Perspectiefnota 2027-2030 een verhoging doorgevoerd van de concerncorrectie op loonsom. Deze was 4% en is per 2027 5%. In het kader van scherper ramen is er in het verleden voor gekozen om 4% van de loonsom af te ramen. Op personeelskosten werd jaarlijks fors overgehouden doordat medewerkers niet in het maximum van hun loonschaal zitten en er ook sprake was van onderbezetting. Op basis van de realisatie van de afgelopen drie jaar zou het percentage verhoogd kunnen worden van 4% naar 5%. Tegelijkertijd is dit geen taakstellende bezuiniging op personeel. Als er sprake is van volledige bezetting en meer medewerkers aan het einde van hun loonschaal leidt dit tot een tekort die incidenteel gedekt kan worden uit de behoedzaamheidsreserve. Vervolgens zou het percentage weer neerwaarts bijgesteld moeten worden. We nemen het risico op dat we de concerncorrectie níet realiseren.
Beheersmaatregelen voor dit risico:
- We houden vast aan afspraak met provincie van een robuust weerstandratio van 1,6.
- Tegelijkertijd stellen we prioriteiten om de werkdruk acceptabel te houden, terwijl
- we doen wat we moeten doen om ondanks onzekerheden (wettelijk) beleid en taken ten uitvoer te brengen.
Calamiteiten (6 en 7)
We maken hier onderscheid in twee typen risico’s.
Het eerste risico omvat het optreden van calamiteit. Voorbeelden zijn een pandemie, treinongeluk of extreme weersomstandigheden. Het gaat dan om risico met potentieel grote impact op gemeentelijke eigendommen, onze dienstverlening en/of leefomgeving. En evt. herstelkosten als gevolg van deze calamiteit. We werken steeds vaker in een omgeving die snel verandert, onzeker en ingewikkeld is. De waarde van de impact van dit risico is aangepast naar het actuele niveau van de totale lasten van de gemeentelijke begroting, stand 1e burap 2026.
Het tweede onderscheiden risico omvat de aansprakelijkheidsstelling als gevolg van een calamiteit. Dit kan bijv. een risico zijn als gevolg van extreme weersomstandigheden, waarbij bomen omwaaien, gevaarzetting op wegen als gevolg van wateroverlast, etc. Aansprakelijkheid kan ook van toepassing zijn wanneer inwoner of derde als gevolg van werkzaamheden gemeente of onvoldoende onderhoud gewond zou raken. De waarde van de impact is verhoogd met indexatie (CPI).
De beheersmaatregelen van deze risico’s hangen met elkaar samen. Het gaat o.a. om:
- actueel houden rampenplan en oefeningen,
- preventie (bijv. natuurbrandbeheersing),
- het uitvoeren van klimaatadaptatieplan riool en water,
- onderhoud openbaar groen,
- afkoppelen hemelwater, etc.
- aansprakelijkheidsverzekering
Grondexploitaties (8)
Dit omvat het risico op het niet realiseren van de opbrengstwaarde van grondexploitaties. We zien hierin een stevige toename van het benodigde weerstandsvermogen. Oorzaak hiervan is de risico-analyse van de actuele Meerjarenprognose Grondexploitaties (MPG) én inmiddels lege bestemmingsreserve grondexploitaties. Doordat deze reserve leeg is, zullen verliezen die we móeten nemen uit grondexploitaties direct impact hebben op onze beschikbare middelen.
Beheersmaatregelen voor dit risico:
- We voeren gematigd grondbeleid. Dit betekent dat we prijsstijgingen van grond gematigd doorvoeren in onze opbrengst.
- We voeren periodieke risicoanalyses uit per grondexploitatie.
- Ten slotte hebben we een bestemmingsreserve om (eerste) verliezen op te vangen.
Vluchtelingenopvang en integratie (9)
Op dit moment is er een Verdeelbesluit waarin is opgenomen dat onze gemeente voor 350 asielopvangplekken aan de lat staat. Ontwikkeling van een AZC-locatie op landgoed Michaëlshoeve lijkt niet plaats te kunnen vinden. Omdat wij wel willen voldoen aan de Spreidingswet, proberen we in het proces van een nieuw Verdeelbesluit 350 te reduceren naar 110. We houden rekening met een risico dat dit niet gehonoreerd wordt. Om dit risico te waarderen, gaan we uit van mogelijke kosten van ontwikkelen nieuwe locatie (á EUR 1.000.000) en daarna structurele jaarlijkse exploitatiekosten die voor eigen rekening gemeente komen (geschat op EUR 300.000 per jaar). Voor 2027 schatten we de kans op dit risico in op 50%.
Beheersmaatregelen voor dit risico:
- Actief inzetten op het verkrijgen van een aangepast verdeelbesluit.
- Onderbouwing leveren voor de gewenste opvangopgave van 110 plaatsen.
- Verkennen van locatiescenario's voor verschillende mogelijke uitkomsten.
- Intensieve afstemming met provincie, COA en andere betrokken partijen.Jeugd en Wmo
Jeugd, Wmo en minimabeleid (10 en 11)
De regelingen rond Jeugd, Wmo en minimabeleid zijn openeinderegelingen.
Ten aanzien van Jeugd hebben we afgelopen jaren meermaals onze begroting moeten aanpassen op toegenomen kosten jeugdhulpverlening. Enerzijds als gevolg van prijsindexatie, anderzijds volumegroei. Inmiddels zetten we met het interventieplan sociaal domein concrete stappen in de gewenste en benodigde transformatie van het sociaal domein. We monitoren de maatregelen, hun effect en impact. Met de laatste aanpassingen en actualisatie van de begroting 2026 op prijsindexatie en volumegroei, denken we het risico te hebben afgedekt. Onzeker blijft onvoorziene volumegroei via gezinnen die in Brummen komen wonen waarvan de kinderen specialistische hulpverlening nodig hebben. Een gezin kan de gemeente al gauw tonnen (in euro’s) extra kosten. Dit risico blijft bestaan.
Bij de Wmo gaat het om het risico dat we méér hulpmiddelen en voorzieningen verstrekken. Hoewel we afgelopen jaren binnen begroting zijn gebleven op dit punt, worden onze inwoners ouder. Daarmee ontstaat het risico dat we meer moeten verstrekken dan voorzien.
Bij minimabeleid stimuleren we juist het gebruik van de regelingen. Hier is het risico dat we het begrote budget overschrijden.
In het geheel van deze drie regelingen, zien we nog geen wijziging in impact of waarde van het risico. De transformatie van het sociaal domein staat aan het begin.
Beheersmaatregelen voor dit risico:
- Uitvoering van visie sociaal domein,
- transformatie sociaal domein via hervormingsagenda jeugd
- traject met GALAN-groep
- Gezond en Actief Leven Aanpak
- Aanvullend zorg en welzijnsakkoord, etc.
Ruimtelijke ontwikkeling (12)
We werken aan nieuwe omgevingsplannen. Als die niet op tijd klaar zijn, kan de toezichthouder ons verplichten ingediende aanvragen te behandelen zonder leges te mogen innen. Dit betekent inkomstenverlies en extra werk via Buitenplanse Omgevingsactiviteit (bopa).
Beheersmaatregelen voor dit risico:
- Zorgen dat het omgevingsplan toch op tijd gereed is.
- Legesverordening robuuster maken.
Inkoop en aanbesteding (13)
De waarde van het risico is gelijk, maar de kans is verlaagd van 40% naar 30%. Er is nog steeds sprake van situaties waarin we ons eigen inkoopbeleid niet volledig naleven. Afgelopen jaar hebben we in de organisatie meer aandacht voor gehad. Bijvoorbeeld door trainen van medewerkers op ons inkoopbeleid, trainen van budgethouders én de interne controle. Gelet op de verbetering in de rechtmatigheidsverantwoording op dit punt, hebben we de kans op dit risico beperkt verlaagd.
Beheersmaatregelen voor dit risico:
- Sinds 2024 is de positie van inkoopadviseur ingevuld.
- We werken nu aan meer zichtbaarheid van de inkoopfunctie in de organisatie.
- We zetten in op training van (nieuwe) medewerkers.
- Door intensivering van de interne controle monitoren we de ontwikkeling.
- We professionaliseren het contractbeheer en -management.
Personeel (14 en 15)
De risico’s zijn gelijk gebleven. De arbeidsmarkt is krap, vooral voor specialistische functies. Het behoud van zittend personeel is belangrijk. Daarnaast zal de komst van kunstmatige intelligentie invloed hebben: hogere productiviteit, maar ook nieuwe opleidingsbehoeften.
Beheersmaatregelen voor dit risico:
- Inhuur van personeel om tekorten op te vangen.
- Strategisch personeelsbeleid
- Prioriteiten in uitvoering.
- Werving en behoud (goed werkgeverschap, doorgroeimogelijkheden, onboarding).
Bestuur (16)
Het risico op vroegtijdig terugtredende bestuurders is onverminderd groot. Landelijk beeld is dat ongeveer 40% stopt vóór einde van de bestuursperiode. De waarde van de impact is verhoogd met indexatie (CPI).
Beheersmaatregelen voor dit risico: