Ten aanzien van de in 2025 geïdentificeerde risico's
1. en 2. Informatievoorziening- en beveiliging: We hebben hier twee typen risico’s in onderscheiden; extern en intern. Bij externe risico’s gaat het om inbreuk van buitenaf. Interne risico’s zijn direct te relateren aan ons eigen handelen. Extern omvat het risico op het niet meer toegankelijk zijn van informatie of systemen door invloed van buitenaf, bijvoorbeeld brand- of waterschade. Of een hack, zoals bij gemeente Hof van Twente, Openbaar Ministerie (recent), Universiteit van Maastricht, etc. Intern gaat het om risico’s die raken aan informatiebeveiliging en privacybescherming. Dit raakt o.a. onrechtmatig inzicht in gegevens, mutatie van gegevens, datalek en eventuele hieruit volgend risico op boete van de autoriteit persoonsgegevens. Dit risico is een samenvatting van vier verschillende vormen van risico’s. De verbintenis tussen deze risico’s is menselijk handelen, bewust of onbewust. In 2025 hebben zich op beide vlakken geen risico's voorgedaan. Wel zijn voorbereidingen getroffen om het risicobewustzijn ten aanzien van informatieveiligheid (incl. AI-geletterdheid) per 2026 te vergroten. Dit middels online training van medewerkers (Sir Askalot).
3. en 4. Calamiteiten: We hebben hier twee typen risico's benoemd; Het eerste risico omvat het optreden van calamiteit. Voorbeelden zijn een pandemie, treinongeluk of extreme weersomstandigheden. Het gaat dan om risico met potentieel grote impact op gemeentelijke eigendommen, onze dienstverlening en/of leefomgeving. En evt. herstelkosten als gevolg van deze calamiteit. Het tweede omvat de aansprakelijkheidsstelling als gevolg van een calamiteit. Dit kan bijv. een risico zijn als gevolg van extreme weersomstandigheden, waarbij bomen omwaaien, gevaarzetting op wegen als gevolg van wateroverlast, etc. Aansprakelijkheid kan ook van toepassing zijn wanneer inwoner of derde als gevolg van werkzaamheden gemeente of onvoldoende onderhoud gewond zou raken. In 2025 hebben zich op dit vlak geen risico's voorgedaan.
5. Jeugd en Wmo: De regelingen rond Jeugd en Wmo zijn open einde regelingen. Ten aanzien van Jeugd hebben we afgelopen jaren meermaals onze begroting moeten aanpassen op toegenomen kosten jeugdhulpverlening. Enerzijds als gevolg van prijsindexatie, anderzijds volumegroei. De laatste aanpassingen waren nodig in de begroting 2025 en actualisatie van de begroting 2026 op prijsindexatie en volumegroei. We lijken grip te hebben gekregen op de prognoses. Ondertussen werken we aan invoering van de hervormingsagenda, ontwikkelen we het voorveld voor lichte ondersteuning en kijken we steeds scherper naar welke inzet van zorg effectief en passend is. Bij de Wmo gaat het om het risico dat we méér hulpmiddelen en voorzieningen verstrekken. Hierin heeft zich afgelopen jaar geen onvoorziene ontwikkeling voorgedaan.
6. Algemeen: Dit risicogebied raakt alle programma’s. Het gaat om de onbekende onzekerheden; een gebeurtenis of omstandigheid waarvan we niet weten dát die bestaat, en waarvan we dus ook niet weten dat we er geen kennis over hebben. Het verschilt van een calamiteit in de zin dat het risico wél bekend is en waarvoor vaak scenario’s bestaan. In 2025 heeft dit risico zich niet voorgedaan.
7. Algemeen: Aanvullend hebben we het risico van onzekerheid van rijksbeleid opgenomen. Op verschillende vlakken hebben we afgelopen jaren gemerkt dat beleid en regelgeving wordt aangekondigd en er last minute wijzigingen plaatsvinden met grote impact op voorspelbaarheid en continuïteit van de beleidsvoorbereiding en uitvoering. Dit risico heeft zich voorgedaan in de voorbereiding van de Perspectiefnota 2026-2029. Op het laatste moment werd de uitkomst van de circulaire duidelijk. Voor komende jaren blijft dit een risico, mede als gevolg van onzekerheid over aanvullende bijdragen van het Rijk in de Algemene Uitkering, Jeugdzorg of andere domeinen waarvoor we als gemeente aan de lat staan, maar in de uitvoering ervan zelf keuzes moeten maken in hoe te financieren.
8. Grondexploitaties: In 2025 hebben we het risico op tegenvallende resultaten van een grondexploitatie niet opgenomen. Aanleiding was dat we voor de actieve grondexploitaties voldoende ruimte in de reserve hadden opgenomen om onvoorziene kosten te dekken. Voor het bouwgrondcomplex Kerstenterrein zijn op korte termijn geen concrete plannen voor een commerciële zonde. Dit bekent een verlies voor het complex van € 1.120.000. Bij de interimcontrole 2025 door de accountant bleek dat we dit verlies nu dit bekend is, ook gelijk moeten nemen. We voegen dit bedrag daarom toe aan de verliesvoorziening voor grondexploitaties. We dekken dit uit de bestemmingsreserve Grondexploitaties. In de begroting 2026 is het risico t.a.v. de grondexploitaties weer opgenomen. Dit is ingegeven vanuit de nieuwe risico-inventarisatie in de MPG 2025.
9. Inkoop en aanbestedingen: Op basis van de interne controles lijkt het erop dat we in 2025 een flinke stap gemaakt hebben in het rechtmatig inkopen en aanbesteden. Het risico op onjuiste procedures of onrechtmatige inkopen blijft onverminderd bestaan als gevolg van situaties die zich in 2025 hebben voorgedaan. Zie hiervoor ook de toelichting t.a.v. de rechtmatigheid in de paragraaf bedrijfsvoering. Het lukt ons vaak die situaties achteraf alsnog rechtmatig te maken (met een position paper). Maar achteraf repareren is meer werk en leidt tot het risico dat we juridische procedures moeten doorlopen. Door training van medewerkers op het proces van inkoop werken we aan bewustzijn en verantwoordelijkheid.
10. en 11. Personeel: We merken de krapte op de arbeidsmarkt met name in bepaalde, specialistische functies. Een functie als CISO, businesscontroller, of vakspecialist toezicht bouwen zijn lastig vervulbaar met vaste formatie. We lossen dit op met inhuur of slimme samenwerking met een andere gemeente. Het leidt op onderdelen wel tot frictie; tijdelijk geen bezetting of capaciteit om voortgang op een dossier of beleidsterrein te maken. Ook zien we AI als kans en risico. De ontwikkeling van AI neemt een snelle vlucht en kan ons ondersteunen in ons werk. Analyses, datagedreven werken, rapportages, veel is al mogelijk. We ondersteunen onze medewerkers hierin door ze te trainen in AI-geletterdheid.
12. Bestuur: Dit risico heeft betrekking op de vergoedingen voor oud-bestuurders van de gemeente. Dat heeft enerzijds betrekking op de pensioenverplichtingen die onderhevig kunnen zijn aan veranderende rekenrentes. Dit zou de gemeente kunnen stellen voor extra toevoegingen aan de voorziening. Anderzijds heeft het betrekking op de wachtgeldvergoeding bij tussentijds terugtreden van een bestuurder. Ook in dat geval moet de gemeente extra toevoegen aan de betreffende voorziening. In voorgaande inventarisaties was dit risico ook al opgenomen, maar niet apart toegelicht.
Een risico dat we op dit punt níet voorzien hebben, maar wel opgetreden is, is dat wij € 1,2 mln. moeten bijstorten in de voorziening. Aanleiding is de overgang van de pensioenen van oud-bestuurders van gemeenten naar het ABP per 1 januari 2028. Landelijk is een berekening gemaakt wat dit voor gemeenten betekent. Voor Brummen bleek dat wij onvoldoende middelen in de voorziening t.o.v. wat nodig is in overdracht naar het ABP. Dat verschil moeten we bijstorten (D73794).
13. Asiel & Migratie: Hierin hebben we als risico benoemd dat er geen bestuursovereenkomst met het COA zou komen, waardoor gemaakte kosten niet vergoed zouden worden. De bestuurlijke besluitvorming hierover is nog niet afgerond. Het risico blijft daarmee aanwezig.
14. Ruimtelijke ontwikkeling: Het risico dat we hier zien is dat we aan nieuwe omgevingsplannen werken. Maar als die niet op tijd klaar zijn, kan de toezichthouder ons verplichten ingediende aanvragen te behandelen zonder leges te mogen innen. Dat risico heeft zich in 2025 niet voorgedaan.
15. Minimabeleid: We zetten in op terugdringen niet-gebruik. Doordat het minimabeleid een open einde regeling is, bestaat de kans dat we ons budget overschrijden. Ervaring was dat budget afgelopen jaren niet volledig benut is. Daarmee vermoeden we voldoende budget beschikbaar te hebben. Met het nieuwe minimabeleid dat in 2025 is vastgesteld, stimuleren we het risico. Het heeft zich echter niet voorgedaan.
16. Participatiewet: Ook hier is het risico dat de participatiewet een open einde regeling is. We zetten in op begeleiding naar werk, maar mogelijk valt dit tegen door onvoldoende aansluiting met arbeidsmarkt. In 2025 heeft het risico zich voorgedaan. Het tekort op G2 bedraagt € 394.000 in 2025. Hiervoor is een onttrekking uit de behoedzaamheidsreserve geraamd. Landelijk is er een vangnetregeling, mocht een gemeente een onvoorzien tekort hebben. Hieraan zijn voorwaarden verbonden, waaronder een eigenrisicodrempel. Wij voldoen niet aan de criteria voor deze vangnetregeling.
Aanvullend hebben we in 2025 een tegenvaller moeten verwerken als gevolg van het niet goed verwerken van de beschikking van het Rijk. Waar we een verhoging van de baten wel inboekten, hadden we voorzichtigheidshalve dat ook moeten doen voor de lasten (raadsinformatiebrief D473794). Dat is niet gebeurd. Dit is echter een andere situatie dan het risico dat in deze risico-inventarisatie opgenomen is.
17. Beheer sportaccommodaties: De financiële situatie van Stichting Sportkompas beschouwden we als precair met het risico op een niet sluitende begroting. In 2025 hebben we dit op orde gebracht. Ook zijn de overeenkomsten geactualiseerd. Mits goed geborgd, zouden we hiermee het risico fors hebben gereduceerd. We zullen dit risico opnieuw waarderen bij de actualisatie van de risico's in de begroting 2027.
18. Fluctuaties algemene uitkering en incidentele overschrijdingen als gevolg van scherper ramen: Met ingang van begrotingsjaar 2024 ramen we scherper. Het risico dat hierdoor ontstaat is dat we sneller te maken krijgen met incidentele overschrijdingen van budgetten. Om dit risico op te vangen hebben we de behoedzaamheidsreserve met de begroting van 2024 ook verhoogd naar € 3,0 mln. Met deze behoedzaamheidsreserve vangen we ook fluctuaties in de algemene uitkering op. De behoedzaamheidsreserve is volledig onderdeel van de algemene reserve. Om die reden noemen we dit risico en deze maatregel hier.