Toelichting op de Baten en Lasten

Hierna wordt een toelichting gegeven op de diverse onderdelen van het overzicht baten en lasten.
Achtereenvolgens wordt ingegaan op:
– een analyse van afwijkingen tussen de begroting na wijziging en de realisatie per programma;
– een overzicht van de aanwending van het bedrag voor onvoorzien;
– een overzicht van de incidentele baten en lasten per programma, waarbij per programma ten minste de belangrijkste posten afzonderlijk worden gespecificeerd;
– een overzicht van de structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves;
– analyse ten aanzien van de begrotingsrechtmatigheid;
– de informatie in het kader van de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT).

Het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening wordt vastgesteld met inachtneming van hetgeen omtrent de financiële positie op de balansdatum is gebleken tussen het moment van opmaken van de jaarstukken en het tijdstip van vaststelling daarvan, voor zover deze aanvullende informatie onontbeerlijk is voor het bedoelde inzicht.

Hierna wordt een analyse gegeven van de afwijkingen tussen begroting na wijziging en realisatie per programma.

Algemene dekkingsmiddelen zijn middelen die geen vooraf bepaald bestedingsdoel hebben. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld de rioolheffing waar baten en lasten direct aan elkaar zijn gekoppeld of specifieke uitkeringen vanuit de rijksoverheid.
De volgende algemene dekkingsmiddelen zijn te onderscheiden:
• de algemene uitkering uit het gemeentefonds;
• belastingen (lokale heffingen) waarvan de besteding niet gebonden is;
• financiering, bespaarde rente en dividend.
De algemene dekkingsmiddelen maken onderdeel uit van de baten en lasten van programma 4.

Het overzicht van de algemene dekkingsmiddelen wordt hieronder gepresenteerd. Ook zijn hierin de post voor onvoorziene uitgaven en vennootschapsbelasting opgenomen.

In onderstaand overzicht worden de lasten en baten van overhead die onderdeel uitmaken van programma 4 Bedrijfsvoering en Financiën toegelicht.

De gemeenten hebben te maken met de vennootschapsbelasting. Vooralsnog wordt ervan uitgegaan dat de gemeente Brummen niet vennootschapsbelastingplichtig is.

Deze post van € 20.000 is in 2024 niet ingezet.

Hierbij het overzicht van incidentele baten en lasten over het  jaar 2024. Bedragen hoger dan € 25.000 worden nader toegelicht. 

Hierbij het overzicht van de incidentele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves over het jaar 2024. Bedragen hoger dan € 25.000 worden nader toegelicht.

In onderstaande tabel wordt inzicht gegeven tussen het totale financiële resultaat en het resultaat van de structurele en incidentele budgetten.

Onderstaand overzicht geeft per programma  de achtergronden van overschrijdingen van de lasten ten opzichte van de raming. Dit met als gedachte dat elke euro die meer is uitgegeven dan waar autorisatie voor was in principe leidt tot begrotingsonrechtmatigheid. Deze onrechtmatigheid wordt opgeheven als aangetoond kan worden dat de overschrijdingen of tussentijds gemeld zijn of gecompenseerd worden door hogere baten, of dat de overschrijdingen passen binnen het beleid van de gemeenteraad. Als basis geldt het totaaloverzicht van baten en lasten als onderdeel van de jaarrekening. Uit dit overzicht blijkt dat de programma's 1, 2  en 3 de situatie kennen waarbij de werkelijke lasten de geraamde lasten overschrijden.

Omschrijving

Programma 2

a. de hogere kosten van het project warmtenet wordt gedekt uit het structurele programmabudget klimaat en duurzaamheid en uit de ontvangen bijdrage van de Provincie.
b t/m d, f en g De kosten vanuit deze regelingen worden volledig vergoed door een spuk uitkering van het Rijk.
e. de kosten voor het project versnelling natuurinclusief worden voor 64% vergoed door de Provincie.
Bij de bouwgrondcomplexen moet vanuit de Meerjarenprognose Grondexploitatie (MPG) de voorziening voor negatieve bouwcomplexen per saldo verhoogd worden. De raad heeft op 19 december 2024 de grondexploitatie Burgerterrein vastgesteld. In het raadvoorstel staat opgenomen dat dit complex tot een hogere bijdrage vanuit de verliesvoorziening zal leiden.
h. de financiële afrekening van de verkoop van de helft van de Flexwoningen wordt gedekt uit de verkoopopbrengst en een onttrekking uit de bestemmingsreserve toekomstige kosten ontheemden.
i. De afboeking van  het verkochte deel van gebouw Kollergang 14 wordt gedekt uit de verkoopopbrengst.
j. De hogere kosten voor het mobiliteitsplan wordt veroorzaakt door aanvullende participatieonderdelen en inhoud. De kosten voor het nieuwe fietspad langs de Dierenseweg worden volledig vergoed door de Provincie. De definitieve afrekening hiervan volgt in 2025.
k. Alle baten en lasten met betrekking tot opvang van Oekraïners worden gedekt uit Rijksgelden en verrekend met de bestemmingsreserve toekomstige kosten ontheemden.
l. Wegens het afsluiten van 2 bouwgrondcomplexen wordt het aandeel Ligt op Groen gelden overgeheveld van de bestemmingsreserve Grondexploitatie naar de bestemmingsreserve Ligt op Groen.
m. De ontvangen bijdrages  Ligt op Groen van initiatiefnemers worden toegevoegd aan de bestemmingsreserve Ligt op Groen. Per saldo budgettair neutraal.
n. In 2024 heeft een verschuiving van capaciteitsinzet personeel Werkfit plaatsgevonden tussen onderhouden openbaar groen en onderhoud van de begraafplaatsen.

Excel-tabel

Programma 3

De overschrijding wordt voor het grootste gedeelte veroorzaakt door de kosten voor Jeugdzorg,  Wmo voorzieningen, uitkeringen participatiewet en leerlingenvervoer. Deze onderdelen betreffen open einde regelingen. Voor de uitgaven in het kader van de participatie wet staat een rijksbijdrage tegenover, maar deze dekt in 2024 niet alle kosten.
a t/m c De hogere lasten worden uit specifieke rijksgelden vergoed. Per saldo geven deze posten een klein nadelig resultaat.
De loonkosten van de medewerkers Werkfit zijn als gevolg van de nieuwe cao hoger dan geraamd.

Over het jaar 2024 geeft het college een rechtmatigheidsverantwoording af. Rechtmatigheid houdt in dat de gemeente de wet- en regelgeving gevolgd heeft voor alle baten, lasten en balansmutaties. De controleverklaring van de accountant over de rechtmatigheid wordt opgenomen in de jaarrekening. Sinds boekjaar 2023 legt het College van burgemeester en wethouders zelf verantwoording af over de rechtmatigheid. Deze verantwoording wordt in de jaarrekening opgenomen. De accountant legt alleen nog een controleverklaring af over de getrouwheid, waarin de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording wordt getoetst. Het doel van de verandering is om meer transparantie te geven in de totstandkoming van de gemeentelijke financiën, en om een beter gesprek tussen de gemeenteraad en het college mogelijk te maken.

Verantwoordelijkheid college van burgemeester en wethouders gemeente Brummen
De baten en lasten alsmede de balansmutaties moeten getrouw in de jaarrekening worden opgenomen. Uit het getrouw opnemen van de baten en lasten alsmede de balansmutaties, blijken een drietal rechtmatigheidscriteria niet expliciet. Dit betreffen het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium. In deze rechtmatigheidsverantwoording licht het college van burgemeester en wethouders toe in hoeverre bij de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium zijn nageleefd.

Dit houdt in dat de verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties in overeenstemming zijn met door de raad vastgestelde kaders zoals de begroting en gemeentelijke verordeningen en met bepalingen in de relevante wet- en regelgeving. Bij de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening is het door de raad op 3 december 2024 vastgestelde normenkader (D442422) van de relevante wet- en regelgeving verder toegelicht.

Deze verantwoording hanteert een grensbedrag omdat alleen de van belang zijnde aspecten in de verantwoording hoeven te worden betrokken. Deze grens is door de raad bepaald en bedraagt 3% (maximaal 3) van de totale lasten inclusief toevoegingen aan de reserves en is daarmee voor 2024 vastgesteld op € 2.569.740. De grondslag voor deze verantwoording is de Kadernota Rechtmatigheid 2024 van de Commissie BBV van oktober 2024. De rapportagegrens is vastgesteld op 0,1% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan de reserves: € 85.658 (zie art. 10, lid 3 Financiële verordening (artikel 212 Gemeentewet) gemeente Brummen).

Bevinding 
Het college stelt vast dat de omvang van de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen € 10.484.295 bedraagt. Dit is hoger dan de daarvoor gestelde grens van € 2.569.740. Van de niet rechtmatig tot stand gekomen verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties is volgens het college overigens een bedrag van € 8.395.164 acceptabel op basis van door de gemeenteraad vastgestelde afspraken.

Geconstateerde afwijkingen
De geconstateerde afwijkingen betreffen (bedragen x € 1.000):

In de paragraaf bedrijfsvoering is op basis van de Kadernota rechtmatigheid van de commissie BBV en op basis van de afspraken met de raad aanvullende informatie opgenomen over de financiële rechtmatigheid. In deze paragraaf heeft het college ook beschreven welke actie hij onderneemt om vermelde afwijkingen in de toekomst te voorkomen.

Toelichting onrechtmatigheden bóven rapportagegrens

Begrotingsonrechtmatigheden

De resterende, niet-acceptabele begrotingsonrechtmatigheden van totaal € 811.000 bestaan uit onrechtmatigheden voortvloeiend uit programma 1 en 2. Ze zijn onrechtmatig doordat we in deze gevallen niet voldoen aan onze Financiële verordening. De lasten worden overschreden bóven de met de raad afgesproken grens op programmaniveau van € 100.000 (art. 8) waarover ons college uw raad actief had moeten informeren. Formeel voorziet hetzelfde artikel dat dit ook kan via de jaarstukken, maar door overschrijding van de grens, is het onrechtmatig. Ook vallen deze afwijkingen níet onder de criteria op basis waarvan een afwijking in lasten mogelijk toch acceptabel is (art. 12).

In het geval van de overschrijding op programma 1 betreft het een post van € 378.000 als gevolg van hogere organisatiekosten en inhuur.

In geval van programma 2 betreft het een aantal kleinere overschrijdingen op lastenniveau die gezamenlijk optellen tot € 433.000. Het betreft voornamelijk overschrijdingen van lasten op verschillende posten waar ook meer baten tegenover staan, maar waarbij baten de extra lasten niet volledig dekken.

Aanvullend is er bij 11 kredieten sprake van een overschrijding van in totaal €104.164. In negen gevallen gaat het om beperkte overschrijdingen bij gebouwen van in totaal €86.230. In twee gevallen is er een overschrijding op twee kredieten rond voorbereidingskosten grondexploitaties (Wvg). Deze overschrijding bedraagt €17.934. 

In onze cyclus van begroten en verantwoorden hebben we verschillende momenten waarop we uw raad informeren over bijstellingen van lasten, baten en kredieten. We willen hierbij ook zo accuraat, juist en tijdig mogelijk ontwikkelingen binnen programma’s en circulaires verwerken. Daar zullen we ook komend jaar op blijven inzetten.

Onrechtmatigheden inkoop 

Ten behoeve van onze dienstverlening aan inwoners en realiseren van ambities, kopen we goederen, diensten en werken in. Hierbij zijn we aan regels gebonden. In situaties van snel moeten handelen en een doelgerichte aanpak, blijken we aan de voorkant van het inkoopproces in een aantal gevallen een stap over te slaan. Dat resulteert in onrechtmatigheid aan de achterkant. We hebben bij vijf leveranciers afwijkingen in de aanbestedings(on)rechtmatigheid bóven de rapportagegrens. In totaal voor een bedrag van € 1.171.521.

Afgelopen jaren hebben we een impuls gegeven aan onze inkoopadviesfunctie, met onder andere een actueel beleidskader inkoop. We hebben in najaar 2024 een contractbeheersysteem aangeschaft, waarvan we de implementatie in tweede kwartaal 2025 afronden. Ook zijn we eind november gestart met een procesverbetering rond inkoop om afwijkingen van inkoopprocedures te voorkomen. Tevens blijven we werken aan bewustwording bij budgethouders in de organisatie om de inkoopadviesfunctie vóóraf actief te betrekken bij een inkoopbehoefte.

Op 1 januari 2013 is de Wet normering topinkomens (WNT) in werking getreden. De WNT is van toepassing op de gemeente Brummen. Het voor gemeenten toepasselijke bezoldigingsmaximum is in 2024 € 233.000. Voor gemeenten geeft de wet specifiek aan dat de gemeentesecretaris en griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Deze functionarissen worden uitbetaald conform de salarisschaal voor hun vastgestelde functie. In onderstaande tabel worden de verantwoordingscijfers per functionaris afgezet tegen de cijfers van 2023.