C. Onderhoud kapitaalgoederen

Deze paragraaf gaat in op het beleidskader en de daaruit voortvloeiende financiële consequenties met betrekking tot onze ‘grotere’ kapitaalgoederen. Hierbij denken we aan de kosten van aanleg en instandhouding van wegen, riolering, water, groen en gebouwen.
Een groot deel van het ‘vermogen’ van onze gemeente bestaat uit het bezit van wegen, rioleringen, groenvoorzieningen en gebouwen. Een zorgvuldig beheer en onderhoud hiervan vinden we dan ook belangrijk. Daarnaast wordt de kwaliteit van het openbaar gebied door inwoners vaak het meest intensief beleefd. Zwerfvuil, loszittende stoeptegels, boomwortels, slecht onderhouden gebouwen, moeilijk toegankelijke gemeentelijke gebouwen: deze onderwerpen raken inwoners direct.
In de vastgestelde programma's Water en Riolering, Groen en Mobiliteit zijn de beleidskaders voor de inrichting en het beheer van de openbare ruimte voor de komende jaren vastgesteld. Verbetering van de biodiversiteit en inspelen op klimaatontwikkeling zijn daarbij belangrijke speerpunten.
De kosten van instandhouding van wegen, groen, riolering en gebouwen berekenen we aan de hand van beheer- en uitvoeringsplannen. De hoogte van de onderhoudskosten zijn voor een deel te beïnvloeden door keuzes te maken in het niveau van onderhoud. In de beheerplannen hebben we de ambities en de kwaliteit van het beheer van de openbare voorzieningen benoemd. De onderhoudsstaat van de voorzieningen wordt volgens landelijke normen (CROW) gemeten en geanalyseerd.  De vastgestelde kwaliteitsniveaus en resultaten van de metingen zijn het toetsingskader voor bestuur en medewerkers.

In 2023 is het gemeentelijk wegenbestand geïnspecteerd. Op basis van de resultaten van de weginspectie en het beheerplan Wegen 2020-2024 is een onderhoudsplanning voor 2024 opgesteld.
Voor de financiering van de uitvoering voegen we jaarlijks een bedrag toe aan de voorziening Onderhoud wegen. Uit deze voorziening bekostigen we het groot onderhoud van de asfalt- en elementen-verhardingen en ook de oppervlaktebehandelingen. Financiële overzichten vindt u elders in deze begroting in het hoofdstuk Financiële positie.
Naast het uitvoeringsbudget voor repeterend onderhoud is er een incidenteel renovatiebudget voor het herinrichten van wegen beschikbaar (€ 2,5 mln./jr). In afwachting van de Mobiliteitsvisie en bijbehorend uitvoeringsplan is nog niet gestart met renovatie van wegen. Bij deze renovaties wordt gekeken hoe de wegen passend bij hun verkeersfunctie op een duurzame en klimaatbestendige wijze heringericht kunnen worden. Eind 2024 zijn de geselecteerde wegen nader beoordeeld en geprioriteerd.

Het asfaltonderhoud en de straat- en andere werkzaamheden worden in de markt gezet en aanbesteed.
Uitgevoerde werkzaamheden in 2024:
Asfalt:
- Doonweg vanaf de Schoonmansmolenweg tot het Soerense Zand Zuid
- Soerense Zand Zuid vanaf huisnummer 3 tot Den Texweg
- Hallsedijk vanaf de Voorstondensestraat tot de Langedijk
- IJsselstraat vanaf station Empe tot gemeentegrens met Zutphen
- Spoorstraat vanaf de Burgemeester De Wijslaan tot de stationsweg

Elementverharding:
- Diverse trottoirs vogelbuurt
- Diverse trottoirs omgeving Boerenstraat/Smeestraat
- Diverse trottoirs Werfakker

• voetpad De Deken

In 2020 zijn de bruggen over het Apeldoorns kanaal geïnspecteerd op mogelijke gebreken. Groot onderhoud voorzien we niet eerder dan in 2032.

Het reinigen van de openbare ruimte (verwijderen zwerfvuil) wordt uitgevoerd op beeldniveau B. Dat is het basisniveau. Mede door de inzet van de vele vrijwilligers wordt er op veel plekken A-niveau gemeten. De vrijwilligers geven aan dat er regelmatig te weinig ligt om afval te gaan rapen.
Het vegen van wegen is op bestekbasis tot en met 2026 uitbesteed. Het bestekmatig vegen van wegen gebeurt alleen binnen de bebouwde kom. Het vegen van wegen wordt binnen heel de bebouwde kom ook op B-niveau uitgevoerd. Ook hier is het afgelopen jaar veel op A-niveau gemeten. Dit zorgt voor een schone uitstraling van de openbare ruimte; het scheelt ook in de groei van onkruid op de verhardingen. 
In de herfstperiode is de veegwagen ingezet voor het verwijderen van blad. Blad op gazon is waar mogelijk verkleind en ter plaatse gelaten als meststof voor het gazon. 

In het beleidsplan grondstoffen 2021-2025 is de doelstelling de hoeveelheid restafval terug te dringen naar 80 kg restafval per inwoner per jaar in 2025.

Gemiddeld had  een inwoner van de gemeente Brummen in 2024 115,1 kg restafval per jaar.  Dat is inclusief 7,6 kg grof restafval en de afkeur vanuit het apart ingezamelde PMD. Dat is 4,2 kg meer per inwoner dan in 2023. Geconcludeerd kan worden dat de doelstelling van het beleidsplan op deze manier niet gehaald gaat worden.

Per inwoner is er ten opzichte van 2023 2 kg meer groenafval gebracht naar het recycleplein. Dat is een stijging van 12,5%. Daaruit kun je afleiden dat de maatregel 250 kg gratis brengen naar het recycleplein effect heeft. Daarnaast zijn er dit jaar 41 compostvaten verkocht aan inwoners waardoor er meer groenafval thuis verwerkt wordt. 

Op basis van het beleidsplan openbare verlichting verduurzamen we het bestand van lichtmasten en armaturen. In 2024 is het onderhoud van de openbare verlichting gezamenlijk met een aantal Achterhoekse gemeenten (o.a. Montferland en Doetinchem) aanbesteed.  In dit onderhoudsbestek is ook de vervanging van de nog aanwezige oude armaturen door ledverlichting in onze gemeente opgenomen. De aanbesteding van de inkoop van de ledarmaturen is eind 2024 gezamenlijk met gemeente Montferland opgestart.

Het opstellen van een nieuw beleids- en beheerplan heeft vertraging opgelopen en is nu voor de 2e helft van 2025 voorzien.

In december 2022 heeft de gemeenteraad het Programma Water & Riolering 2023 – 2027 vastgesteld. In dit programma is de visie op onze zorgtaken meegenomen. De zorgtaken van het (afval)watersysteem zijn:
 Het beschermen van de volksgezondheid tegen infectieziekte.
 Het schoonhouden van de bodem en het oppervlaktewater.
 Het voorkomen van schade door hevige regenval en/of bij extreme droogte.
 Het voorkomen en beperken van structureel nadelige gevolgen van grondwater voor de aan de grond gegeven bestemming.
Met dit beleid zorgen we ervoor dat deze functies gewaarborgd blijven. We dragen zo bij aan een veilige en gezonde leefomgeving, nu en in de toekomst.
Voor onderhoud aan rioolgemalen, (correctief) onderhoud en onderzoek aan het rioolstelsel zijn binnen de exploitatiebegroting jaarlijkse budgetten beschikbaar. Voor toekomstige renovaties van rioolstelsels is een voorziening beschikbaar die jaarlijks wordt gevoed ten laste van de exploitatiebegroting. 
De kosten voor het rioolstelsel worden voor 100% gedekt door de rioolheffing.
In 2024 stond de renovatie van het riool in de Coldenhovenseweg tussen het spoor en de Volmolenweg op het programma. In verband met werkzaamheden van de nutsbedrijven is dit doorgeschoven naar 2025. Ook het project aan de Veldkantweg is doorgeschoven naar 2025.

De biodiversiteit staat onder druk. Om de biodiversiteit te verbeteren is gestart met een meer bio-diverse wijze van onderhoud van de gemeentelijke bermen en sloten. Door gericht verschralingsbeheer kan in de bredere bermen en sloten meer soortenrijkdom optreden. Om dit te bereiken is in 2023, met input van het Landschapsnetwerk Brummen een nieuw maaibestek op de markt gebracht. In 2024 is op basis van dit bestek ongeveer 40% van de bermen ecologisch beheerd. Dit ecologisch beheer zal t/m 2027 stapsgewijs jaarlijks met 20% worden uitgebreid naar 100% ecologisch beheer in de kansrijke bermen. Het vrijkomende maaisel van bermen en sloten is op agrarische gronden in onze gemeente verwerkt.
Door de aanhoudende regenval van het afgelopen jaar en daarmee gepaard gaande optredende kwel vanaf het Veluwemassief was er op meerdere locaties in de gemeente sprake van wateroverlast. Er is extra inzet gepleegd om de gemeentelijke watergangen en duikers gangbaar te maken en houden.  Deze maatregelen konden de wateroverlast niet wegnemen maar plaatselijk wel bijdragen aan het beter afstromen van oppervlaktewater.
Op meerdere locaties zijn ongewenste invasieve exoten in bermen en sloten aanwezig.
In het buitengebied aanwezige invasieve soorten zijn structureel aangepakt. Door herhaalde bestrijding door bestrijding met elektriciteit of injecteren met eiwitten moeten de planten steeds verder verzwakken en uiteindelijk verdwijnen.  Gezien het beschikbare budget is geprioriteerd bij de bestrijding op basis van kwestbaarheid van de locatie en de kans op succes. Ca. 60-70% van de bekende gemeentelijke locaties hebben een behandeling ondergaan. 

Het inrichtingsniveau en het onderhoud van het openbaar groen in de gemeente heeft haar basis in het Programma Groen dat in 2023 door de gemeenteraad is vastgesteld. Het openbaar groen wordt op een verantwoord niveau onderhouden (A-kwaliteit in de centra en B-niveau in de wijken) en verbetering van de biodiversiteit en klimaatbestendigheid zijn leidend bij het beheer.
2024 was een extreem warm en vochtig jaar. Hierdoor groeide alles extreem snel. Inzet van extra medewerkers in onze buitendienst en bij de aannemers was vrijwel niet mogelijk door de krapte op de arbeidsmarkt. Het was daardoor niet mogelijk om het afgesproken onderhoudsniveau te halen. Er zijn daardoor achterstanden in het groenonderhoud ontstaan die in de winter van 2024-2025  worden weggewerkt. Hierover is via diverse media gecommuniceerd naar onze inwoners.

In 2024  zijn de eerste verbeterprojecten vanuit het programma Groen opgestart en uitgevoerd . De eerste groenrenovaties zijn opgepakt in de Eerbeekse Enk en NoorderEnk  (vervangen a. 6.000 m2 verouderd/versleten groen, inclusief aanplant 67 nieuwe bomen en inzaai 1.400 m2  bloemenweiden).
De volgende projecten zijn in 2024 uitgevoerd:
-inhaalslag snoeionderhoud bomen;
-aanplant  130 extra straatbomen binnen de bebouwde kom: zijn er 145 geworden;
-uitdeelactie bomen aan inwoners: groot succes met uiteindelijk 3.400 uitgedeelde bomen;
-aanplant twee bospercelen: bossen aangeplant met ca. 10.000 geplante bomen;
-aanleg bloemrijke graslanden: diverse gazons omgevormd naar bloemenweide;

In 2024 is ook een grote stap gezet op het gebied van inzet van duurzaam materieel. Op alle gemeentelijke begraafplaatsen worden gazons volledig met een elektrisch aangedreven machine gemaaid. Hiermee is uitstoot van schadelijke stoffen en geluidsoverlast sterk afgenomen. Daarnaast worden ook voor veel andere groenwerkzaamheden waar mogelijk elektrisch aangedreven machines ingezet.

Blad in beplantingen is in 2024 niet opgeruimd maar bleef liggen zodat organische voedingsstoffen beschikbaar blijven voor de beplantingen. Ook op een groot deel van gazons werd in 2024 geen blad meer afgevoerd maar ter plaatse gemulched. Zo blijven ook hier de natuurlijke voedingsstoffen beschikbaar voor gazons en bomen en blijft in droge periodes hemelwater langer beschikbaar.

De geplande vervanging van, door de droogte van afgelopen jaren, afgestorven bomen en heesters heeft in 2024 nog niet plaatsgevonden. De aanplant is doorgeschoven naar 2025.

Het onderhoudsniveau op de begraafplaatsen heeft plaatsgevonden op B-niveau (CROW kwaliteitscatalogus). In het kader van duurzaamheid en geluidsreductie zijn de gazons op de begraafplaatsen gemaaid met volledig accu aangedreven machines.

Gemeentelijke bomen worden volgens de wettelijke normen geïnspecteerd. Het boomonderhoud vindt op een basisniveau plaats. Prioriteit bij het onderhoud krijgt het voorkomen van gevaarlijke situaties en schade aan derden.
In 2024 zijn 7.530 bomen gecontroleerd. Op basis van deze boomveiligheidscontrole zijn 3.769 bomen gesnoeid in en rondom Eerbeek. 
121 bomen zijn na de boomveiligheidscontrole en uitvoering van een second opinion aangemerkt als te kappen boom. Het betreft bomen die in slechte conditie of dood zijn en geen veilige toekomst meer hebben.
Voor het verwijderen van een klein deel van de dode en slechte bomen worden vrijwilligers van de groep Holthakkers ingezet.  

De eikenprocessierups is ook in 2024 in beperkte mate in de gemeente aangetroffen. Dit ondanks het feit dat preventieve bestrijding van de rups (door bespuiting van de eiken met aaltjes) dit jaar nog maar op een beperkt aantal locaties plaats kon vinden. Aanwezigheid van beschermde vlindersoorten maakten bespuiting op veel locaties niet mogelijk.  Er zijn slechts 11 FIXI-meldingen ontvangen over de rups. Het aantal bestrijdingsacties kon daarmee beperkt blijven. 

In het kader van het coalitieakkoord waarin is afgesproken dat er 21.000 extra bomen aangeplant gaan worden zijn in 2024 de eerste grote stappen gemaakt.
In een uitdeelactie voor inwoner, "Elke Brummenaar een boom",  zijn 3.400 inheemse bomen uitgedeeld die een plek hebben gekregen in de tuinen van inwoners van de gemeente Brummen.
Gedurende het plantseizoen zijn vanaf november 2024 in en rondom de kern Brummen 181 nieuwe bomen in de openbare ruimte geplant. Ook zijn er 2 bospercelen met 10.000 inheemse bomen en struiken aangelegd aan de Boshoffweg in Eerbeek en bij het Gat van Cortenoever in Brummen. 
In de komende jaren worden conform het Programma Groen ook in de kernen Eerbeek, Hall, Empe, Leuvenheim en in het buitengebied nieuwe bomen aangeplant op daarvoor geschikte locaties. Ook het wegwerken van de achterstand in herplant van 214 gekapte bomen wordt hierin meegenomen.

In het Wilhelminapark wordt het bosbeheer uitgevoerd in samenwerking met de aldaar actieve Groengroep. Met de Groengroep zijn in 2024 goede afspraken gemaakt over het beheer wat zij met ca. 25 vrijwilligers uitvoeren in de bospercelen van het Wilhelminapark. Belangrijkste activiteit was het verwijderen van exoten zoals Amerikaanse Vogelkers en zaailingen van Amerikaans Eik. Daarnaast zorgt men ervoor dat de randen van de bospercelen geen overlast veroorzaken op de openbare weg en de wandelpaden.

Langs alle gemeentelijke bospercelen in het Wilhelminapark zijn in 2024 alle bomen in de bosranden in het kader van (verkeers)veiligheid gesnoeid.

De gemeentelijke speeltoestellen werden in 2024 conform de wettelijke eisen structureel gecontroleerd op gebreken (5x per jaar). Gebreken werden waar mogelijk gerepareerd. Onveilige en niet te repareren speeltoestellen werden verwijderd.

Vervanging van speeltoestellen en herinrichting van speellocaties vindt plaats volgens uitgangspunten die in 2019 zijn vastgesteld. Herinrichting van speellocaties gaat in overleg met de buurt.
De speeltuinen aan de Trepkesweide in Empe en De Eendrachtweg in Leuvenheim werden in 2024 opgewaardeerd door het plaatsen van nieuwe speeltoestellen. Dit kwam tot stand in nauw overleg met buurtbewoners. 
Op beide locaties is gekozen voor toepassing van natuurlijke materialen en uitdagende toestellen voor een brede leeftijdsgroep. 
Belangrijk uitgangspunt was ook de wens om een speeltuin te gebruiken als ontmoetingsplek. Plaatsing van picknickbanken en extra bomen maakte daarvan onderdeel uit.

De sportvelden worden door de gemeente dusdanig onderhouden dat ze voldoen aan de bespelingseisen van de sportbonden. De gemeente beheert natuurgrasvelden, rubber en zand ingestrooide kunstgrasvelden en hybridevelden. Groot onderhoud aan de velden vindt plaats in overleg met de betreffende sportverenigingen.  

Er is een grote druk op een aantal voetbalvelden ontstaan door explosieve groei van de Grote Weegbree. De kwaliteit en bespeelbaarheid van de velden hebben hieronder aanzienlijk geleden. In 2024 is door het college besloten om geen chemische bestrijding toe te passen.
Aangepaste beheermaatregelen zijn in 2024 ingezet en moeten zorgen voor een sterkere grasmat zodat de Grote Weegbree wordt teruggedrongen. Dit aangepaste beheer zal in de komende jaren worden voortgezet.

Voor periodiek- en groot onderhoud is een voorziening beschikbaar die jaarlijks wordt gevoed. Uit de voorziening moet het onderhoud worden bekostigd van alle gebouwen die bij de gemeente in eigendom zijn. Deze bedragen zijn exclusief te nemen verduurzamingsmaatregelen en het wegwerken van eventueel uitgesteld onderhoud. De financiële overzichten staan in het hoofdstuk Financiële positie.

Het reguliere onderhoud van schoolgebouwen wordt gedaan door de schoolbesturen. Alleen nieuwbouw, uitbreiding en zeer groot onderhoud valt nog onder de gemeente. Aanvragen daarvoor lopen via de huisvestingsverordening voor het onderwijs. Budget wat hiervoor nodig is wordt jaarlijks aangevraagd en via de investeringslijst in de begroting inzichtelijk gemaakt.

De beleids- en beheerplannen plannen voor de openbare ruimte hebben over het algemeen een looptijd van 4 of 10 jaar. In 2024 is het  Programma Mobiliteit vastgesteld en is gewerkt aan het uitvoeringsprogramma Mobiliteit dat begin 2025 vastgesteld wordt.
Voor de komende jaren staat de actualisatie van de volgende plannen ingepland:
2025: Uitvoeringsprogramma Mobiliteit
2025: Groenbeheerplan
2025: Beleids- en uitvoeringsplan Openbare Verlichting
2025: Biodiversiteitsplan
2025: Beheerplan wegen 2026-2030
2025: Grondstoffenplan 2026-2030 en Uitvoeringsplan Grondstoffeninzameling 2026-2030
2025: Systeemoverzicht Stedelijk Water (voorheen BRP)
2027: Programma Water en Riolering 2028-2031 
2027: Uitvoeringsprogramma Water en Riolering